Nieuwsbrief Najaar 2011

Nieuwsbrief Zomer 2011

Nieuwsbrief Februari 2011

Nieuwsbrief Zomer 2010

Nieuwsbrief Zomer 2009

Nieuwsbrief Najaar 2011

Geachte heer/mevrouw,

Welkom bij de herfsteditie 2011. In deze nieuwsbrief maken we u attent
op nieuwe data voor de najaarsactiveiten van het CFB. Zo organiseren
wij begin volgende week een bijeenkomst naar aanleiding van een onderzoeksrapport over overdracht bij familiebedrijven in de horeca en
begin december is er een bijeenkomst over de bedrijfsfinanciering van
familiebedrijven. Verder zijn we met het onderzoek naar de
bedrijfsfinanciering in het nieuws geweest vindt u een laatste oproep
voor deelname aan ons project naar ondernemend bestuur.

Veel leesplezier en een goed najaar gewenst!

Met vriendelijke groet,

Ilse Matser, directeur CFB

Nieuwe bijeenkomsten

MAANDAG 21 NOVEMBER 2011

Familiebedrijven in de horeca - Nu en in de toekomst
Het Centrum van het Familiebedrijf heeft in samenwerking met het Bedrijfschap Horeca en Catering en Eduon Adviseurs Familiebedrijf onderzoek gedaan naar de overdracht bij familiebedrijven in de horeca. Het rapport biedt inzicht in de voorbereiding, de stappen in het opvolgingsproces en de huidige mogelijkheden voor de overdracht van het bedrijf naar de volgende generatie. De resultaten van dit onderzoek willen we graag op maandag 21 november met u delen. Voor de uitnodiging en het programma, klik hier.

DONDERDAG 8 DECEMBER 2011

Financiering bij MKB familiebedrijven
Weet u hoe uw bank de risico’s van uw bedrijf inschat? En zou het familiebedrijf als een aparte groep moeten worden beschouwd als het om bedrijfsfinancieringvraagstukken gaat? Het Centrum van het Familiebedrijf en Friesland Bank hebben onderzoek gedaan naar de financieringsbehoeften van familiebedrijven. De resultaten van dit onderzoek willen we graag met u delen. Voor de uitnodiging en het programma, klik hier.

Oproep deelname aan afstudeeronderzoek

Voor een onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen naar bedrijfsopvolging binnen de familie ben ik op zoek naar de factoren die in deze situatie van invloed zijn op de uiteindelijke keuze van opvolger. Ik wil graag weten welke factoren familiebedrijven mee laten wegen in hun beslissing en hoe zij uiteindelijk tot hun keuze komen. Daarom ben ik op zoek naar familiebedrijven die in de nabije toekomst voor het opvolgingsvraagstuk zullen staan, en waarbij meerdere familieleden te kennen hebben gegeven graag het familiebedrijf over te willen nemen. Ook ben ik op zoek naar familiebedrijven die zich in het verleden in deze situatie hebben bevonden, en die destijds tot een keuze zijn gekomen.

Lijkt u het leuk om mee te doen, en wilt u graag wat meer informatie over het onderzoek klik dan hier, of stuur een mail naar m.a.m.lohues@student.rug.nl.

Media aandacht

Op woensdag 9 november heeft Het Financieele Dagblad en nu.nl uitgebreid aandacht besteed aan een onderzoek naar de financieringsmogelijkheden van familiebedrijven. De financiering van het familiebedrijf blijkt op een aantal punten af te wijken van een niet-familiebedrijf. Familiebedrijven moeten daarom als aparte groep worden beschouwd, zowel door banken als door beleidmakers. In opdracht van het Centrum van het Familiebedrijf heeft het EIM de financieringsbehoefte van familiebedrijven onderzocht. Dit onderzoek laat zien dat familiebedrijven in 2010 vaker financiering hebben gezocht dan niet-familiebedrijven, dat familiebedrijven niet meer of minder zijn gefinancierd met vreemd vermogen, en dat familiebedrijven voor bankkredieten vaker trouw zijn aan hun eigen huisbank.
Klik hier om het persbericht te lezen. U kunt het bericht ook terugvinden op onze website.

Familiebedrijven in de horeca – nu en in de toekomst

De terugkerende familiebedrijvenbarometer van het Centrum van het Familiebedrijf gaat in op onderwerpen die actueel zijn in familiebedrijven zoals overdracht en goed bestuur. Binnen het zojuist afgeronde onderzoek staat wederom het thema overdracht bij MKB familiebedrijven centraal, maar nu specifiek in de horecasector. Door de vergrijzing en de veranderende marktomstandigheden in de horecasector staat de overdracht bij steeds meer ondernemers op de agenda. Daarmee is het een goed moment om meer inzicht te geven in de voorbereiding, de stappen in het opvolgingsproces en de mogelijkheden die ondernemers zien voor de overdracht van het bedrijf naar de volgende generatie.
In totaal hebben 591 ondernemers meegedaan aan het onderzoek. Enkele belangrijke conclusies die uit het onderzoek naar voren komen zijn dat bij bijna een kwart van de horecaondernemers (24 procent) de overdracht van de leiding van de onderneming binnen de komende 5 jaar op de agenda staat en dat de belangrijkste redenen hiervoor zijn de leeftijd van de ondernemer, maar ook de fysieke en mentale inspanning die het werken in de horecasector met zich meebrengt. Uit de resultaten is af te leiden dat de respondenten vanaf een relatief jonge leeftijd (45 jaar) het ondernemen in de horeca als zwaar ervaren.

De resultaten worden gepresenteerd tijdens een bijeenkomst op maandag 21 november a.s. in Mijdrecht. Voor de uitnodiging en het programma klik hier.

Oproep deelname aan derde groep binnen project ‘ondernemend bestuur’

Goed bestuur is geen doel op zich. Binnen familiebedrijven doen zich allerlei situaties voor zoals veranderingen in de markt, opvolging, en de wens om de eigendomstructuur aan te passen waarbij het voor de directeur en / of voor de familie heel prettig kan zijn om op een gestructureerde manier advies in te winnen bij personen die bij het bedrijf betrokken zijn en verstand van zaken hebben.

Dat onderzoek laat zien dat inbreng van expertise bijdraagt aan het succes van familiebedrijven, zal u niet verbazen. Externen kunnen de onderneming versterken door hun netwerk, kennis en ervaring. Maar ook ondersteuning bij het proces van strategieformulering is van wezenlijke betekenis. Verder kan externe expertise een positieve rol spelen bij het effectief overbruggen van de overlap tussen familie en bedrijf. Maar hoe regel je effectieve ondersteuning op een manier die past bij de identiteit en cultuur van een familiebedrijf? En hoe zorg je ervoor dat dit een structurele plaats krijgt in uw onderneming?

Het project ‘Families in Business/ondernemend bestuur’ gaat in op de strategische besluitvorming binnen de onderneming en de mate waarin instrumenten van goed bestuur, zoals een Raad van Advies
of een Familiestatuut, een positieve bijdrage leveren aan dit proces.

Inmiddels zijn we gestart met twee groepen ondernemers en in het voorjaar van 2012 willen we starten met de derde en tevens de laatste groep ondernemers. We zijn op zoek naar 20 middelgrote familiebedrijven die willen meedoen. We bieden kennis, een netwerk en de mogelijkheid om ervaringen uit te wisselen. De ambitie is om de ervaringen te bundelen tot ‘best practices’ die voor alle bedrijven in Nederland relevant zijn. Meedoen betekent naast een meerwaarde voor uw eigen bedrijf dus ook dat u een actieve bijdrage levert aan de maatschappelijke discussie.

Spreekt dit alles u aan, neem dan contact op met Judith van Helvert via judith.van.helvert@cfb.nl / 088 469 7189.

Jaarlijkse conferentie van het Family Firm Institute volgend jaar in Brussel!

Het Family Firm Institute (FFI) is de mondiaal leidende lidmaatschap vereniging van professionals ten dienste van het familiebedrijf. Sinds 1988 organiseert FFI jaarlijks een internationale conferentie waar bedrijven, onderzoekers, docenten en adviseurs bij elkaar komen. Deze conferentie is erkend als het meest vooraanstaande familiebedrijfevenement waarbij actuele en relevante onderwerpen op het programma staan en experts hun onderzoek, expertise en ervaring inbrengen.

In 2012 zal deze conferentie worden gehouden aan de Hogeschool Universiteit Brussel (HUB) van 17 t/m 20 oktober. Zet deze datum alvast in uw agenda als u dit evenement niet wil missen.

Nieuwsbrief Zomer 2011

Geachte heer / mevrouw,

Welkom bij de zomereditie 2011 van de nieuwsbrief van het Centrum van het Familiebedrijf. In deze editie blikken wij terug op een geslaagde kickoff van het project 'ondernemend bestuur bij MKB familiebedrijven'. Daarnaast maken we u attent op nieuwe data voor de expeditie opvolging en nieuwe activeiten van het CFB die gepland staan voor het najaar. Verder brengen wij de eerste onderzoeksresultaten van een grootschalig internationaal onderzoek onder uw aandacht, het STEP project, en kunt u de column lezen van Jacqueline van Zwol.

Veel leesplezier en een fijne zomer toegewenst!

Met vriendelijke groet,

Ilse Matser, directeur CFB

Families in Business

Op vrijdag 13 mei vond de eerste Families in Business plaats. Centraal stond de kickoff van het project 'Ondernemend Bestuur bij familiebedrijven in het MKB'.

Het voorzitterschap van deze bijeenkomst was in handen van prof. dr. Arie Buijs, bestuursvoorzitter van het CFB. Tijdens het plenaire deel spraken allereerst drs. Ilse Matser (Lector Familiebedrijven) en vervolgens mr. Jozef Lievens (Directeur Instituut voor het Familiebedrijf in België en actief lid van de commissie Buysse) over 'best practices' bij het ondernemend besturen van familiebedrijven. Daarna gingen de deelnemers uiteen en konden zij diverse workshops volgen waarbij ondernemers hun ervaringen deelden, aangevuld met tips van deskundigen. De bijeenkomst werd afgesloten met een feestelijke borrel.

Naar aanleiding van deze kickoff hebben de eerste deelnemers zich inmiddels gemeld voor het project 'ondernemend bestuur bij MKB familiebedrijven.

Oproep deelname aan project 'ondernemend bestuur'

Als ondernemer staat u steeds weer voor grote uitdagingen. Waar ligt de bottleneck voor de groei van het bedrijf? Laat ik kansen in de markt onbenut? Welke maatregelen moet ik treffen voor de opvolging? Hoe moet ik omgaan met trends als globalisering, nieuwe ICT-mogelijkheden en de roep om duurzaamheid?

Ontwikkelingen die op iedere ondernemer af komen, maar ook zaken die voortkomen uit het specifieke karakter van een familiebedrijf. Hoe bewaar je bijvoorbeeld bij de bedrijfsoverdracht een goed evenwicht tussen familiebelang en bedrijfsbelang? Onderzoek laat zien dat inbreng van expertise bijdraagt aan het succes van familiebedrijven. Maar hoe regel je effectieve ondersteuning op een manier die past bij de identiteit en cultuur van een familiebedrijf? En hoe zorg je ervoor dat dit een structurele plaats krijgt in uw onderneming?

Dit project gaat in op de strategische besluitvorming binnen de onderneming en de mate waarin instrumenten van goed bestuur, zoals een Raad van Advies of een Familiestatuut, een positieve bijdrage leveren aan dit proces.

Voor het project zijn we op zoek naar 20 middelgrote familiebedrijven die willen meedoen. We bieden kennis, een netwerk en de mogelijkheid om ervaringen uit te wisselen. De ambitie is om de ervaringen te bundelen tot 'best practices' die voor alle bedrijven in Nederland relevant zijn. Meedoen betekent naast een meerwaarde voor uw eigen bedrijf dus ook dat u een actieve bijdrage levert aan de maatschappelijke discussie.

Spreekt dit alles u aan, neem dan contact op met Judith van Helvert via judith.van.helvert@cfb.nl / 088 469 7189.

Expeditie opvolging - navigeren door het proces van opvolging. Nieuwe data bekend!

Opvolging in het familiebedrijf is een proces, geen gebeurtenis. Er komt veel op je af, het is een soort ontdekkingsreis. Je weet tenslotte dat je het bedrijf van jouw ouders gaat overnemen en misschien weet je ook al wanneer dat gaat plaatsvinden. Maar tot die tijd: wat doe je dan?

Het overdragen van de leiding van de onderneming, het verkrijgen van het eigendom en de zeggenschap gaan niet vanzelf. Het gehele proces kan zo een paar jaar duren en hierbij komen een aantal zaken om de hoek kijken.

In een serie van vier bijeenkomsten bieden wij je duidelijkheid over en inzicht in het proces van opvolging in het familiebedrijf. Je wisselt ervaringen uit met lotgenoten in verschillende stadia van het opvolgingsproces. Deze workshops zijn bedoeld voor kandidaat opvolgers in het familiebedrijf.

Een nieuwe expeditie gaat van start op maandag 26 september 2011. Voor meer neemt u contact op met Ilse Matser van het CFB (088 - 469 85 00) of met Michael Baken van Syntens (088 - 444 02 33).

Prijs voor beste paper!

Ilse Matser, directeur van het CFB en lector Familiebedrijven, is tijdens een wetenschappelijke conferentie over familiebedrijven in de prijzen gevallen.

Zij presenteerde daar haar onderzoek over de rol van 'social capital' in niet-beursgenoteerde familiebedrijven. Onder 'social capital' verstaan we voordelen die zijn te behalen uit de interacties tussen personen, groepen en ondernemingen. Bijvoorbeeld het ontwikkelen van nieuwe producten met een collega ondernemer waarbij een goede relatie en vertrouwen belangrijke randvoorwaarden zijn. Dit onderzoek is uitgevoerd in samenwerking met collega's van de Nyenrode Business Universiteit.

Indien u geinteresseerd bent in het paper, kunt u een mail sturen naar info@cfb.nl.

Najaarsactiviteiten

Naar aanleiding van nieuwe onderzoeksresultaten organiseert het CFB dit najaar een tweetal bijeenkomsten.

Allereerst besteedt het CFB aandacht aan de actualiteit rondom kredietverlening aan familiebedrijven. Uit recent onderzoek van het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie blijkt dat bedrijven in het MKB gebaat zijn bij meer inzicht over de beoordeling van hun risicoprofiel door banken. In het najaar organiseert het CFB een bijeenkomst in Utrecht en in Zwolle waarbij deze onderzoeksresultaten worden besproken en specifiek worden toegepast op de situatie van familiebedrijven.

Daarnaast is het onderzoek naar de overnameproblematiek bij familiebedrijven in de horeca inmiddels afgerond. Eduon adviseurs familiebedrijf, het Centrum van het Familiebedrijf en het bedrijfschap Horeca en Catering hebben een gezamenlijk onderzoeksproject uitgevoerd naar de actualiteit rondom opvolging bij familiebedrijven in de horeca. Veel bedrijven zijn op zoek naar opvolging, nu de 'babyboomers' zich gaan terugtrekken. Tegen welke problemen lopen ondernemers en hun familie aan bij overdracht van hun familiebedrijf? De uitkomsten van dit onderzoek worden dit najaar gepresenteerd en overhandigd aan een vertegenwoordiger vanuit de horeca.

Indien u geïnteresseerd bent om deze bijeenkomsten bij te wonen, kunt u een mail sturen naar info@cfb.nl. Wij maken de exacte data na de zomer bekend op onze site.

Nieuwe inzichten vanuit internationaal onderzoek - het STEP project

Het STEP Project - Successful Transgenerational Entrepreneurship Practices - is een wereldwijd toegepast onderzoeksproject dat de samenwerking opzoekt tussen de wetenschap en familiebedrijven om zo beter zicht te krijgen op het ondernemerschapsproces in de unieke situatie van familiebedrijven.

Deze samenwerking biedt oplossingen die direct van waarde zijn voor leidinggevenden binnen familiebedrijven. Familiebedrijven zijn het meest voorkomende type bedrijf wereldwijd - zij spelen een leidende rol in het creëren van maatschappelijke en economische welvaart van gemeenschappen en landen. Om groei en continuïteit te realiseren moeten deze bedrijven hun ondernemende mindset en vaardigheden die hen in staat stellen om waarde te creëren doorgeven aan de volgende generaties. Dit doorgeven van vaardigheden wordt binnen dit project ook wel 'transgenerational entrepreneurship' genoemd. Wetenschappers en leidende familiebedrijven wereldwijd zijn als partners betrokken bij het STEP project om best practices te ontwikkelen voor 'transgenerational entrepreneurship' die families in staat stellen om hun nalatenschap uit te breiden.

Na 5 jaar onderzoek zijn inmiddels de eerste inzichten op papier gezet. Klik hier om het rapport te bekijken dat de eerste conclusies uit het onderzoek weergeeft (STEP global booklet 2011). Ten minste 4 algemene succesfactoren komen naar voren in het onderzoek: (1) ondernemende houding gedrag en prestatie, (2) resources specifiek voor familiebedrijven, (3) goed bestuur en planning, en (4) kennis en competenties. Het rapport is rondom deze thema's gestructureerd. Wij kunnen het rapport van harte aanbevelen!

Column: Alleen robotten twijfelen niet!

Kent u de bestseller "Dromen, durven, doen" van managementgoeroe Ben Tiggelaar? Voor opvolgers in familiebedrijven mag u aan Tiggelaar's rijtje nog een werkwoord toevoegen: twijfelen.

Want uit onderzoek voor het boek "gespreid bedje of spijkerbed, over opvolgers in familiebedrijven" blijkt dat 66% van de 250 ondervraagde opvolgers twijfelt. Ten eerste op het persoonlijke vlak. Vragen die daar voor opvolgers spelen zijn: Wil ik het wel, heb ik de capaciteiten, kan ik de verantwoordelijkheid aan en word ik wel geaccepteerd door het personeel? Op het zakelijke vlak twijfelt de opvolger of hij (M/V) niet teveel betaalt en hoe hij het moet financieren. Ten derde spelen relationele twijfels, over communicatie en samenwerking met ouders, broers en zussen.

Vindt u dat veel, 66% van de opvolgers met twijfels? Ik niet, want met gezonde twijfel is niets mis. Sterker nog, gezonde twijfel brengt creativiteit, scherpt je waarnemingsvermogen en maakt je bewust van de veronderstellingen die je hebt. Er ook al houdt bijna iedereen dat liever voor zich: Natuurlijk is geen mens zonder twijfel. Alleen robotten twijfelen niet. De vraag is bijna nooit of je twijfelt, maar hoe je daarmee omgaat.

Uit een eerder onderzoek van het Centrum van het Familiebedrijf bleek dat ongeveer een kwart van de overdragers twijfelt aan de capaciteiten van de opvolger. En een groot deel van de opvolgers twijfelt zelf ook aan zijn/haar capaciteiten. Prima. Nogmaals, dat kan heel gezond zijn. Maar doe er wat mee, duw het niet weg. Maak een plan om erachter te komen of uw opvolger geschikt is / jij geschikt bent als opvolger. Objectiveer, bijvoorbeeld door een assessment. En communiceer, juist over twijfels.

"Dromen, durven en doen" zonder te twijfelen is voor robotten. Gezonde twijfel en het bespreken daarvan brengt mensen van vlees en bloed uiteindelijk verder. Zeker in familiebedrijven waar opvolging speelt.

Jacqueline van Zwol

Jacqueline van Zwol begeleidt met haar bedrijf Symbioose (www.symbioose.nl) opvolgers, overdragers of families bij opvolging, overdracht en goed bestuur van familiebedrijven.

* "Gespreid bedje of spijkerbed, over opvolgers in familiebedrijven", Van Zwol/Flören, Business Contact 2010. Het boek gaat in op wat opvolgers in familiebedrijven ervaren en tegenkomen in de verschillende fasen van het opvolgingsproces, onder andere aan de hand van interviews met 10 opvolgers.

Nieuwsbrief Februari 2011

Geachte lezer,

Welkom bij de eerste nieuwsbrief van 2011. In deze nieuwsbrief staat onder andere een interview met de winnaar van de landelijke verkiezing familiebedrijf van het jaar 2010, een subsidietoekenning voor nieuw onderzoek naar 'best practices' op het gebied van goed bestuur met een bijbehorende kick off bijeenkomst op 13 mei a.s., een column over conflictmanagement, nieuwe onderzoeksresultaten over het imago van familiebedrijven, een nieuwe expeditie opvolging en een oproep voor deelname aan onderzoek naar bedrijfsoverdracht in de horeca.

Veel leesplezier.

Met vriendelijke groet,

Ilse Matser, directeur CFB

Interview met winnaar verkiezing Familie-bedrijf van het Jaar 2010

Barend van Doorn behoort tot de 2e generatie van de Leeuwenstein Groep, een familiebedrijf uit Geldermalsen. In de directiekamer hangen 4 portretten van de broers die het bedrijf samen hebben opgericht in 1963.

Zij begonnen met een groenvoorzieningsbedrijf voor de aanleg en onderhoud van grootschalige groenprojecten voor voornamelijk de overheid als opdrachtgever. Toen de 2e generatie haar intrede deed, heeft het bedrijf de overgang gemaakt naar een cultuurtechnisch bedrijf met een focus op landschapsinrichting en verzorging van infrastructurele projecten. Inmiddels is de oude naam van het bedrijf, de familienaam van Doorn, overgegaan naar de Leeuwenstein Groep. Dit is geen onbekende naam vanuit de familiehistorie, het is namelijk de naam van het huis waar de oprichters zijn geboren en getogen. Onder de holding Leeuwenstein Groep met 170 man personeel hangen drie zelfstandige werkmaatschappijen die diensten verlenen op het gebied van het aanleggen en onderhouden van civiele infrastructuur (Van Doorn Geldermalsen), groene buitenruimte (Signa Terra) en verkeersmaatregelen en incident management (Dover). Het idee om de holding op te richten en daarmee een groepsgedachte te ontwikkelen voor de verschillende takken van het bedrijf is afkomstig van de derde generatie van de familie van Doorn. Na een opleiding bedrijfskunde, suggereerde Robert van Doorn om een 5 jaren model te ontwikkelen en tot uitvoering te brengen om het bedrijf verder te professionaliseren en vorm te geven. De nieuwe organisatiestructuur en de actieve communicatie daarvan richting de opdrachtgevers door middel van nieuwe bedrijfsdocumentatie, websight en eventueel toekomstige deelname aan vakbeurzen maakt onderdeel uit van deze professionaliseringslag.De komende jaren wordt de professionalisering nog verder voortgezet, met name op het gebied van strategievorming en marktverkenningen.

Volgens de jury bij de verkiezing Familiebedrijf van het Jaar 2010 scoort Van Doorn goed op alle criteria: familiebedrijf en goed bestuur, stabiele financiële prestaties, mvo, klanttevredenheid, personeelsbeleid, innovatie, en toekomstambitie. Wat is de sleutel voor het succes van jullie bedrijf? Lees verder...

Subsidie toegekend voor onderzoek naar 'best practices' goed bestuur
 

Wat is zinvol in een MKB familiebedrijf? De code Tabaksblat is momenteel het kader voor goed bestuur voor beursgenoteerde bedrijven. Maar deze code past niet goed bij familiebedrijven. Ook zal u niet gauw geneigd zijn om beslissingsbevoegdheden uit handen te geven aan een raad van commissarissen. En is het maar de vraag of de gemiddelde commissaris het juiste profiel heeft om de ondernemer adequaat te ondersteunen. Het lectoraat Familiebedrijven van de Hogeschool Windesheim gaat de komende jaren onderzoek doen naar de strategische besluitvorming binnen de onderneming en de mate waarin instrumenten van goed bestuur, zoals een Raad van Advies of een Familiestatuut, een positieve bijdrage leveren aan dit proces. Het centrum is één van de partners in dit onderzoekproject.

'Families in business'

Bijeenkomst voor familiebedrijven op Windesheim

Als eigenaar van een familiebedrijf bent u, uw partner en opvolger van harte welkom op de eerste "Families in Business" op vrijdagmiddag 13 mei. Doel van de bijeenkomst is om u aan de hand van voorbeelden uit de praktijk ideeën aan de hand te doen hoe u uw strategische besluitvorming kunt versterken. 13 mei is de kick off van het bovengenoemde project over goed bestuur. Tijdens de bijeenkomst zullen ondernemers hun ervaringen met u delen, aangevuld met tips van deskundigen. U kunt uw interesse voor die congres kenbaar maken bij Trudy Bagerman (t.bagerman@windesheim.nl). De uitnodiging met het precieze programma wordt t.z.t. toegestuurd. Aan de deelname zijn geen kosten verbonden.

Column: Zonder wrijving, geen glans

Conflictmanagement in het familiebedrijf

Conflicten binnen families én familiebedrijven zijn van alle tijden. Soms zijn families in staat zelf deze tegenstellingen te overbruggen, soms moet er een derde worden ingeschakeld.

Uit onderzoek 'Kin the Game' van PricewaterhouseCoopers van eind 2010, is gebleken dat slechts 29% van de directeur-grootaandeelhouders (dga's) en directieleden van familiebedrijven procedures heeft voor het oplossen van (familie)twisten!

In veruit de meeste gevallen is er dus niets geregeld. En dit terwijl ruzies en conflicten in familiebedrijven vaak een extra negatieve lading hebben: niet alleen het bedrijf, maar vaak de hele familie is betrokken bij het conflict. De betrokkenen zitten in een spagaat tussen bedrijfsbelang, familiebelang en het eigen belang, een hele lastige positie.

Het valt mij in mijn werk als mediator op dat bij het oplossen van conflictsituaties binnen familiebedrijven, de eigen individuele belangen vaak nog niet of nauwelijks zijn uitgesproken. Wat goed is voor het bedrijf of voor de familie komt makkelijker boven tafel, de eigen belangen blijven echter vaak onuitgesproken. Dit kan te maken hebben met de familiecultuur, de familieverhoudingen of met generatieverschillen. Door ook voldoende aandacht te schenken aan de individuele belangen en deze te laten aansluiten bij het bedrijfs- en familiebelangen, kunnen slepende conflictsituaties worden opgelost en zal een oplossing vaak langer houdbaar blijken.

Ook de belangen van de achterban blijken zelden voldoende te zijn meegewogen bij het zoeken naar een oplossing en dit kan voor veel spanningen zorgen binnen de familie. Het conflict wordt uitgevochten tussen de familieleden die met elkaar samenwerken, maar het conflict begint zich op de achtergrond ook af te spelen tussen de overige familieleden en betrokkenen. Wordt er dan onvoldoende gekeken naar de belangen van de achterban bij het zoeken naar een oplossing, dan wordt het steeds moeilijker een goede oplossing te vinden en is plots de hele familie betrokken bij het conflict. Waar dat toe kan leiden? U kunt zich de ongewenste situaties en spanningen bij familiebijeenkomsten, feest- en verjaardagen wel voorstellen.

Tenslotte blijkt ook dat conflicten vaak worden ontkend in familiebedrijven, ze worden vermeden of met de 'mantel der liefde' bedekt. Het hebben van een conflict wordt als iets negatiefs gezien: er zijn (hoge) kosten aan conflicten verbonden, de familierelaties verslechteren, er is verlies van (arbeids)productiviteit, lagere arbeidsmotivatie en verlies van arbeidsvreugde.

Als het bedrijf echter op een andere manier leert omgaan met conflictsituaties en leert hoe en wanneer je ze het beste kunt oplossen, kunnen er ook positieve effecten optreden! Voorbeelden hiervan zijn onder andere: een verhoogd creatief en innovatief vermogen, verbeterde teameffectiviteit en samenwerking, sterkere saamhorigheid en een groter leervermogen. Een van de gebroeders van Bommel, van de van Bommel schoenfabriek merkte al op: "Wij hebben geleerd hoe we conflicten goed kunnen oplossen, we hebben immers vroeger al zo vaak over de afstandsbediening gevochten dat we andere conflicten nu ook wel kunnen oplossen".
 

Nienke Wiersma, NMI-gecertificeerd mediator (voor meer informatie zie: www.mediationplus.nl).

Positioneren als familiebedrijf loont!

Familiebedrijven uit het Midden- en Kleinbedrijf (MKB) die zich richten op de consumentenmarkt, doen er goed aan bewuster als familiebedrijf naar buiten te treden.

Dat is de voorlopige conclusie uit onderzoek van Christelijke Hogeschool Windesheim te Zwolle. Het familiebedrijf blijkt namelijk een positief beeld op te roepen bij consumenten. De eigenschappen die consumenten toeschrijven aan familiebedrijven, worden bovendien belangrijk gevonden bij aankoopbeslissingen.

Lees het volledige persbericht.

Expeditie opvolging: najaarsgroep

afgerond, data voorjaar bekend

Op 31 januari 2011 ontmoette een tiental aanstaande opvolgers uit innovatieve familiebedrijven elkaar in het pittoreske Haarzuilens , samen met 25 directe familie-leden. Het was de afsluiting van De Expeditie Opvolging die hen samenbracht.

CFB organiseert de bijeenkomsten samen met Syntens en de BDO Adviesgroep Familiebedrijven. Eerder hadden de opvolgers al in drie bijeenkomsten van elkaar geleerd hoe je binnen de familie de verwachtingen afstemt over:

• wie volgt op en op welke manier;
• is opvolging een gebeurtenis of is het meer een gezamenlijk proces;
• wat is een verstandige richting voor de onderneming, en wie beslist daar over;
• wat is een goed ontwikkelpad voor zowel de overdrager als de opvolger;
• wat betekent de opvolging voor de naaste familieleden en voor de "koude kant";
• wat draag je wanneer over: eigendom van het bedrijf, de leiding of de zeggenschap.

Op 21 maart begint er weer een nieuwe groep opvolgers aan een expeditie. Op http://www.syntens.nl/familiebedrijf/workshops.aspx kunt u meer lezen over het programma. Er zijn nog plaatsen beschikbaar.
 

Oproep voor deelname aan onderzoek!

Bedrijfsoverdracht in de horeca op de agenda

Hoe is het gesteld met de overname van familiebedrijven in de horeca? Veel bedrijven zijn op zoek naar opvolging, nu de 'babyboomers' zich gaan terugtrekken. Tegen welke problemen lopen ondernemers en hun familie aan bij overdracht van hun familiebedrijf?

Omdat er geen informatie beschikbaar is over de opvolging van familiebedrijven in de horeca, starten Eduon adviseurs familiebedrijf, het Centrum van het Familiebedrijf en het bedrijfschap Horeca en Catering een gezamenlijk onderzoeksproject naar deze problematiek. Bedrijven die willen participeren in dit onderzoek kunnen zich aanmelden bij Judith van Helvert: judith.van.helvert@cfb.nl.

Nieuwsbrief Zomer 2010

Geachte lezer,

Welkom bij de tweede nieuwsbrief van 2010. In deze nieuwsbrief onder andere de eerste uitkomsten van ons onderzoek naar co-ondernemers, een uitnodiging voor deelname aan de nieuwe netwerkbijeenkomsten, een korte update over de verkiezing familiebedrijf van het jaar en een interessante column over het belang van samenwerken. Daarnaast nodig ik u van harte uit om aanwezig te zijn bij mijn inauguratie als lector familiebedrijven aan de Hogeschool Windesheim. Meer informatie hierover vind u in deze nieuwsbrief. Veel leesplezier.

Met vriendelijke groet,

Ilse Matser, directeur CFB

Onderzoek co-ondernemers

Wat bepaalt het succes van levenspartners die samen een bedrijf runnen?

Samen bedrijf runnen, maar taken delen
Hoe ouderwets het ook klinkt, levenspartners die samen een bedrijf runnen én de verantwoordelijkheden thuis delen, benadelen prestaties en groei van hun onderneming. Deze co-ondernemers zijn beiden eigenaar en manager, maar nemen ook allebei de leiding thuis. Dat blijkt niet effectief te combineren.

Gezamenlijk onderzoek van het lectoraat Familiebedrijven van hogeschool Windesheim en het Centrum van het Familiebedrijf laat zien dat het succes van deze specifieke vorm van familiebedrijven afhangt van de manier waarop taken en verantwoordelijkheden worden verdeeld thuis en op het werk, van de betrokkenheid van niet-familieleden in het bedrijf en van de kwaliteit van de privé-relatie.

Een gelijke status en gedeelde verantwoordelijkheid thuis zijn in toenemende mate de maatschappelijke trend in de veranderende verhoudingen tussen man en vrouw. Het onderzoek wijst echter uit dat deze ontwikkeling kwaliteit en expansie van het bedrijf ondermijnt. Relevant is niet dat de vrouw per definitie de taken thuis op zich neemt en de man die in het bedrijf: de rollen kunnen ook omgekeerd zijn. Maar het is wel raadzaam om ze uit elkaar te halen.

Co-ondernemers worden geconfronteerd met specifieke uitdagingen als ze proberen hun persoonlijke en zakelijke relaties te combineren. Zij doen er daarom goed aan om de expertise van niet-familieleden in te schakelen bij bijvoorbeeld het nemen van strategische beslissingen. Ook die maatregelen blijken een positieve uitwerking op de bedrijfsresultaten te hebben. Een derde conclusie uit het onderzoek is dat een privé-relatie waarin de partners open communiceren, en wederzijds vertrouwen, respect en waardering voor elkaar hebben, tot betere financiële resultaten leidt. Bovendien krijgt de onderneming daardoor een stabielere basis en is er sneller sprake van groei.

Onderzoek
'Linking fairness, non-family involvement and the quality of spousal relationships to the success of copreneurial businesses', I. Matser and J. van Helvert.
Recensie-exemplaren van het onderzoek zijn beschikbaar.

Meer informatie
Drs. Ilse Matser, directeur van het Centrum van het Familiebedrijf, lector Familiebedrijven
Drs. Judith van Helvert, onderzoeker Christelijke Hogeschool Windesheim, 06-45782041, jmc.beugels@windesheim.nl.

Uitnodiging lectorale rede - Ilse Matser
 

Het lectoraat Familiebedrijven van Windesheim is het eerste lectoraat in ons land dat zich volledig richt op het bestuderen van familiebedrijven. De focus ligt op de problematiek rondom de bedrijfsopvolging en goed bestuur. Het onderzoek is praktijkgericht en levert direct toepasbare resultaten op. Familiebedrijven die - zo blijkt weer eens in de huidige recessie - de ruggengraat van de economie zijn, krijgen ten onrechte weinig aandacht vanuit politiek en wetenschap.

In haar lectorale rede gaat Ilse Matser in op die continuïteit, waarbij goed bestuur van essentieel belang is. Een professionele bedrijfsvoering die recht doet aan de sociaal-culturele context en een goed geregelde bedrijfsopvolging zijn daarbij belangrijke voorwaarden. Ook zal Ilse in haar rede toelichten hoe het lectoraat met toegepast wetenschappelijk onderzoek hieraan een bijdrage wil leveren.

Datum en plaats
De lectorale rede vindt plaats op woensdag 16 juni 2010 in het auditorium van Christelijke Hogeschool Windesheim, Campus 2-6, Zwolle.

Aanmelden
Je kunt je tot 14 juni aanmelden voor de lectorale rede van Ilse Matser, via www.windesheim.nl/agenda. Hier vind je ook het programma.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Trudy Bagerman, telefoon (038) 469 99 31 of via e-mail t.bagerman@windesheim.nl.

Netwerkbijeenkomsten

Komend half jaar willen we twee netwerkbijeenkomsten organiseren voor familieondernemers. Op donderdag 23 september willen we een vervolg op de netwerkbijeenkomst van maart j.l. in Amersfoort houden. Het streven is om dit met ongeveer dezelfde groep te doen met enkele nieuwe ondernemers. Een expert zal het thema Goed Bestuur toelichten. Hierin zullen bijvoorbeeld het familiestatuut en het STAK aan bod komen.

Daarnaast willen we een nieuwe netwerkbijeenkomst starten in de omgeving Arnhem. Een exacte datum van deze bijeenkomst is nog niet bekend. We zijn druk bezig met een interessant programma!
Voor beide bijeenkomsten vragen we een bijdrage voor de ge maakte kosten. Dit zal rond de 50 euro excl. zijn.

U kunt zich aanmelden via info@cfb.nl.

Verkiezing Familiebedrijf van het Jaar

Zoals bij u waarschijnlijk bekend is, vindt de landelijke finale plaats op 16 september aanstaande. Marlies van Wijhe (algemeen directeur van het familiebedrijf Van Wijhe Verf, Zakenvrouw van het Jaar 2010 en voorzitter van de Branchevereniging VVVF voor verven en drukinkt) zal de hoofdspreker zijn op deze feestelijke bijeenkomst. Het thema zal zijn: 'de Toekomst van het Familiebedrijf', en in het bijzonder 'Innovatie en Duurzaamheid'. Aansluitend zal de nationale winnaar bekend gemaakt worden.

Voor de verkiezing Familiebedrijf van het Jaar is een website met allerlei informatie. Deze website wordt voornamelijk gebruikt voor de landelijke verkiezing maar is ook een ideaal platform om alle lokale publicaties te verzamelen. Alle publicaties zullen door middel van een link naar de betreffende krant worden verzameld.
Voor de landelijke finale zullen de genomineerde bedrijven voorgesteld worden op de website. De uiteindelijke winnaar zal ook uitgebreid in de spotlight worden gezet op deze website.
www.familiebedrijfvanhetjaar2010.nl.

Het Senseo-effect in het familiebedrijf

De Senseo koffiemachine is, zelfs nog 8 jaar na de marktintroductie, nog steeds één van de belangrijkste voorbeelden van een succesvolle samenwerking tussen bedrijven. Op internet vind je nog het oorspronkelijke reclamefilmpje, met een man (natuurlijk van Philips) en een vrouw (van Douwe Egberts) die elk met hun eigen ideeën voor een nieuwe manier van koffiedrinken op straat tegen elkaar aan lopen. In het volgende shot drinken ze een kopje Senseo-koffie tijdens de inrichting van hun nieuwe huis, want ook privé is er wat moois opgebloeid.

Zo idyllisch als deze samenwerking wordt uitgebeeld is niet echt realistisch. De praktijk was overigens ook wel anders. Douwe Egberts had te maken met tegenvallende koffieverkopen en zocht een partner om een apparaat te ontwikkelen voor het maken van één kopje koffie. Philips en andere elektronicabedrijven wilden in eerste instantie niet meewerken en daarom is Douwe Egberts zelf een apparaat gaan ontwikkelen. Cor Boonstra was op dat moment bestuursvoorzitter bij Philips en zat ook in de raad van commissarissen zat bij Sara Lee/Douwe Egberts. Hij bracht de partijen opnieuw bij elkaar en zelfs toen ging alles nog niet van harte.

Samenwerking met een ander bedrijf kan een belangrijk middel zijn om de basis onder je eigen bedrijf te verbreden. Met een partner haal je nieuwe kennis, ervaring of klanten binnen zonder grote investeringen te doen. Je leert van de ander, zonder dat iemand direct mede-eigenaar of bestuurder in je familiebedrijf wordt. Natuurlijk moet je de opbrengsten delen, dus dat vergt een goede selectie van partners en projecten; er moet synergie zijn.

Wat zijn nu criteria bij het selecteren van een mogelijke partner? Samenwerken gaat het beste met een bedrijf van een vergelijkbare grootte (niet meer dan een factor 5 verschil in omzet en mensen) en uit eenzelfde of aanliggende branche maar zonder dat het een directe concurrent is. Het leveren aan dezelfde markt of werken met eenzelfde technologie is vaak een goed startpunt. En tot slot niet de minst belangrijke: het moet klikken tussen de ondernemers en de culturen moeten enigszins overeenkomen. Samenwerken met een ander familiebedrijf ligt dan ook voor de hand. Samenwerking kan zelfs de opmaat zijn tot bedrijfsoverdracht.

Alfred Griffioen is partner bij Alliance experts en tevens auteur van de boeken 'Het Senseo-effect' en 'De Strategieversnelling'.

Nieuw initiatief: "Puberruil"/ Jobrotation

Onderdeel van de voorbereiding bedrijfsopvolging!

Hoe bereid je je zoon voor op de bedrijfsoverdracht? Annelies Meijers, coach van het management en adviesbureau AM Kwadraat heeft een jobrotation concept en opleidingstraject ontwikkeld dat bij de voorbereiding op bedrijfsopvolging ingezet kan worden op een praktische en inspirerende wijze!

Op dit moment begeleidt zij twee jonge ondernemers van 2 familiebedrijven tijdens dit jobrotation traject. Deze twee jongens wisselen 3 maanden lang 2 dagen per week van bedrijf. Naast het meewerken in deze bedrijven maken zij analyses van zichzelf en de bedrijven. Daarnaast moeten zij een businesscase uitwerken. Het is een concept dat aanslaat en wat een ontwikkeling geeft bij de jonge ondernemers maar ook binnen de ondernemingen!

Wilt u meer weten over dit boeiende traject? Neem contact op met Annelies Meijers 06-54200543 www.amkwadraat.nl

Nieuwsbrief Zomer 2009

Geachte lezer,

Voor u ziet u alweer de derde nieuwsbrief van het Centrum van het Familiebedrijf (CFB).
In deze nieuwsbrief informatie over de landelijke verkiezing "Familiebedrijf van het Jaar", de aanstelling van Ilse Matser als lector familiebedrijven op Hogeschool Windesheim te Zwolle en een korte samenvatting van een artikel over (de ontwikkeling van) leiderschap van opvolgers.
Daarnaast horen we graag of u interesse heeft in netwerkbijeenkomsten die het CFB komend najaar wil organiseren.

Met vriendelijke groet,
Ilse Matser, directeur CFB
 

Netwerkbijeenkomsten

Op verschillende beurzen ving het CFB van diverse (familie)ondernemers op dat er behoefte is aan netwerkbijeenkomsten met medeondernemers uit familiebedrijven. Daarom is het CFB van plan om dit najaar te starten met netwerkbijeenkomsten.
Deze bijeenkomsten, van ongeveer een half dagdeel, zullen bestaan uit een interessante spreker met een discussie over een actueel onderwerp. Daarnaast is er natuurlijk ruim voldoende tijd om met andere ondernemers te netwerken en ervaringen uit te wisselen.
Graag horen wij of u interesse heeft in deelname.

marieke.donze@cfb.nl

Verkiezing Familiebedrijf van het Jaar

Van 14 september 2009 t/m 14 september 2010 zal het CFB de regionale weekkranten ondersteunen bij de verkiezing "Familiebedrijf van het Jaar". Deze verkiezing is een initiatief van de brancheorganisatie NNP ter ere van hun 65 jarig bestaan. De NNP is de brancheorganisatie die zich inzet voor de belangen van de regionale weekkranten.
De verkiezing 'Familiebedrijf van het Jaar' voorziet in een looptijd van een jaar. Op 14 september start de daadwerkelijke verkiezing die een jaar later op de 65 jarige jubileumdag, 14 september 2010, zal eindigen.
Iedere aangemelde uitgever van een regionale weekkrant maakt, onder de vlag van een speciaal jubileum & familielabel, over een periode van 8 maanden een serie over familiebedrijven uit zijn/haar regio. Aan het einde van deze periode zal de uitgever een regionale verkiezing organiseren. Vervolgens dingen deze winnende familiebedrijven en uitgevers tijdens de jubileumdag mee naar de hoofdprijs van 'Familiebedrijf van het Jaar'.
Gezien het enorme bereik van de leden van het NNP (totale wekelijkse oplage is 3 miljoen) is deze verkiezing een ideale mogelijkheid om familiebedrijven in het voetlicht te zetten. Als CFB verwachten we dan ook veel positieve publiciteit voor familiebedrijven te genereren.
Meer informatie volgt!

Ilse Matser lector Familiebedrijven

Sinds 1 juni jongstleden is Ilse Matser lector familiebedrijven op de hogeschool Windesheim te Zwolle. Aangezien dit het eerste lectoraat in Nederland is op het gebied van familiebedrijven is er een pioniersrol voor Windesheim en Matser weggelegd. Het lectoraat Familiebedrijven heeft als speerpunt de problematiek rond de bedrijfsopvolging bij familiebedrijven. Ongeveer 55% van alle Nederlandse bedrijven zijn familiebedrijven. Over het algemeen krijgt dit type bedrijf weinig specifieke aandacht vanuit politiek, wetenschap en pers. In de huidige economische situatie ontstaat evenwel steeds meer waardering voor de kracht van het familiebedrijf: focus op continuïteit, voorzichtige financiering en oog voor duurzaamheid en innovatie. Het lectoraat gaat zich op deze groep van bedrijven richten.
Het lectoraat richt zich ook op innovatie en op duurzaam ondernemen binnen familiebedrijven. Daarbij wordt een kenniskring gevormd en wordt samenwerking georganiseerd met de andere partners, wat waardevol is voor de positionering en verdere uitbouw van het lectoraat. Met de resultaten van het onderzoek zal meer kennis ontstaan over bedrijfsopvolging (ook in de wat kleinere regionale familiebedrijven) en de prestaties met betrekking tot innoveren en duurzaam ondernemen binnen de familiebedrijven. Met name kennis van de bedrijfsopvolging zal verankering vinden in de minor Familiebedrijven en bedrijfsopvolging, en tevens in regionale netwerken.
Het lectoraat realiseert in wisselwerking met het beroepenveld een actueel onderzoeks- en onderwijs-programma met betrekking tot de thema's: 'goed bestuur' en 'overdracht' binnen familiebedrijven. Aandachtspunt zal ook zijn hoe binnen het onderwijs op een goede manier kan worden omgegaan met studenten die zelf uit een familiebedrijf komen. Hoe kunnen we ze optimaal voorbereiden op een toekomstige rol als opvolger? Ilse Matser zal als directeur verbonden blijven aan het Centrum van het Familiebedrijf. Daarnaast blijft zij één dag per week werkzaam voor de Universiteit Utrecht.
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Ilse Matser.
06-51254370 of ilse.matser@cfb.nl.

De ontwikkeling van opvolgers: Van volgers tot leiders van kleine familiebedrijven - J.J. Carter & R.T. Justis

Hieronder volgt een korte samenvatting van dit interessante artikel gepubliceerd door het Family Firm Institute in juni 2009.
Er is veel onderzoek gedaan naar de leiderschapsstijl van oprichters van familiebedrijven. Maar relatief weinig is bekend over de leiderschapstijl van de opvolgende generatie. Terwijl deze significant kan verschillen. Carter and Justis vullen dit gat met deze exploratieve studie naar de ontwikkeling van opvolgers in kleine familiebedrijven en hoe zij zich ontwikkelen van volgers naar leiders. De focus ligt op de factoren die de opvolgers' leiderschapstijl bepalen.
Essentieel is de motivatie van de opvolger, welke vaak zal verschillen van de motivatie van de oprichter. De oprichter heeft meestal een nieuw bedrijf gestart om zichzelf of zijn of haar familie te onderhouden. De opvolger daarentegen zal vaak laag in het bedrijf beginnen en zich opwerken terwijl hij/zij de benodigde kennis vergaart. De opvolger moet vervolgens wachten tot de oprichter de scepter overdraagt.

In dit onderzoek wordt de opvolging gezien als een proces van groei en ontwikkeling van de opvolger van student tot manager tot topman/vrouw. Uiteindelijk is een model van 4 fasen ontwikkeld om het proces van leiderschapsopvolging in familiebedrijven weer te geven. Dit houdt in dat de rollen van opvolger en overdrager geleidelijk omkeren.

• Fase 1: In deze fase is de overdrager de onbetwiste leider en wordt de opvolger gezien als student of als volger.
• Fase 2: Overdrager is de baas en de opvolger wordt gezien als helper.
• Fase 3: De overdrager wordt gezien als een supervisor en de opvolger als manager.
• Fase 4: De overdrager krijgt de rol van consultant en de opvolger is de nieuwe leider van het familiebedrijf.

Dit 4-fasemodel is uitgebreid met zes factoren. Deze kunnen helpen bij het uitleggen van de ontwikkeling van de leiderschapstijl van de opvolger. De factoren positieve ouder-kind relatie, lange termijn oriëntatie en coöperatie bijvoorbeeld zijn belangrijk gedurende alle vier de fases. Het opdoen van kennis is vooral van belang gedurende de eerste twee fases.
Geinteresseerd in dit onderwerp? Het gehele artikel kan gevonden worden op http://fbr.sagepub.com/current.dtl Tot 30 september kunt u daar, na aanmelding, gratis deze en vele andere artikelen gerelateerd aan familiebedrijven lezen.